જાહેર નાણાંના દરેક રૂપિયાનો હિસાબ હોવો જોઈએ : લોકસભા અધ્યક્ષ

નવી દિલ્હી, 3 નવેમ્બર 2026: લોકસભા અધ્યક્ષ ઓમ બિરલાએ આજે સંસદ અને રાજ્ય વિધાનમંડળોની પબ્લિક એકાઉન્ટ્સ કમિટીઓને જાહેર નાણાંના વાલીઓ તરીકે તેમની ભૂમિકા મજબૂત કરવા આહ્વાન કર્યું હતું, અને ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે જાહેર તિજોરીમાંથી મેળવેલા દરેક રૂપિયાનો યોગ્ય રીતે હિસાબ હોવો જોઈએ અને જે હેતુ માટે તે મંજૂર કરવામાં આવ્યો હતો તેના માટે તેનો સંપૂર્ણ ઉપયોગ થવો જોઈએ. તેમણે કહ્યું કે પારદર્શિતા અને જવાબદેહી એ લોકશાહીના પાયાના પથ્થરો છે અને જાહેર ખર્ચનો અંતિમ માપદંડ સામાન્ય નાગરિકોના જીવનમાં તે જે સકારાત્મક પરિવર્તન લાવે છે તે હોવો જોઈએ.

તિરુવનંતપુરમ ખાતે સંસદ અને રાજ્ય વિધાનમંડળોની પબ્લિક એકાઉન્ટ્સ કમિટીઓના ચેરપર્સનોની પરિષદનું ઉદ્ઘાટન કરતા, ઓમ બિરલાએ જણાવ્યું હતું કે પીએસીએ સંસદીય લોકશાહીની એક મહત્વપૂર્ણ સંસ્થા છે, જેને જાહેર ખર્ચની તપાસ કરવા, નાણાંકીય શિસ્ત સુનિશ્ચિત કરવા અને કારોબારીને જવાબદાર ઠેરવવાની જવાબદારી સોંપવામાં આવી છે. તેમણે અવલોકન કર્યું હતું કે સમિતિઓની જવાબદારી માત્ર હિસાબો અને ઓડિટ તારણોની તપાસથી આગળ વિસ્તરે છે; તેમણે એ પણ મૂલ્યાંકન કરવું જોઈએ કે શું જાહેર ભંડોળે તેના લક્ષ્યિત ઉદ્દેશ્યો પ્રાપ્ત કર્યા છે અને જે પરિણામો માટે તે ફાળવવામાં આવ્યા હતા તે પૂરા પાડ્યા છે કે નહીં.

10, 15 કે 20 વર્ષથી ઓડિટ અવલોકનો અનિર્ણિત રહેવા અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરતા, બિરલાએ કહ્યું કે આવી લાંબી વિલંબિતતા સિસ્ટમની અસરકારકતા પર ગંભીર પ્રશ્નો ઊભા કરે છે. તેમણે ઓડિટ અવલોકનો અને તેનાથી થતી કામગીરીનો અનાવશ્યક વિલંબ વિના ઉકેલ આવે તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે એક કોંક્રિટ, વ્યવસ્થિત અને સમયબદ્ધ એક્શન પ્લાન માટે આહ્વાન કર્યું હતું. તેમણે કહ્યું કે કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારોએ દેખરેખ, સમીક્ષા અને ફોલો-અપની પદ્ધતિઓને મજબૂત કરવા માટે સાથે મળીને કામ કરવું જોઈએ જેથી જવાબદેહી માત્ર કાગળ પર જ સ્થાપિત ન થાય પરંતુ સમયસર સુધારાત્મક કાર્યવાહીમાં પરિવર્તિત થાય.

• રાજકીય બાબતોથી ઉપર ઉઠવાની લોકતાંત્રિક સંસ્થાઓની ક્ષમતા

વિરોધ પક્ષના સભ્યને પબ્લિક એકાઉન્ટ્સ કમિટીના ચેરપર્સન તરીકે નિમવાની વિશિષ્ટ લોકતાંત્રિક પરંપરા પર પ્રકાશ પાડતા, બિરલાએ જણાવ્યું હતું કે આ પ્રથા ભારતની સંસદીય લોકશાહીની પરિપક્વતા, સર્વસમાવેશકતા અને શક્તિને પ્રતિબિંબિત કરે છે. સમિતિમાં તમામ રાજકીય પક્ષોનું પ્રતિનિધિત્વ એ સુનિશ્ચિત કરે છે કે જાહેર ખર્ચની તપાસમાં વિવિધ દ્રષ્ટિકોણ લાવવામાં આવે. તેમણે આ વ્યવસ્થાને સામાન્ય રાષ્ટ્રીય ઉદ્દેશ્યની પ્રાપ્તિ માટે રાજકીય બાબતોથી ઉપર ઉઠવાની લોકતાંત્રિક સંસ્થાઓની ક્ષમતાના ઉત્કૃષ્ટ ઉદાહરણ તરીકે વર્ણવી હતી.

લોકસભા અધ્યક્ષે નોંધ્યું હતું કે સભ્યો વિવિધ રાજકીય પક્ષોના હોઈ શકે છે, વિવિધ વિચારસરણીઓ ધરાવતા હોઈ શકે છે અને નીતિઓ તથા શાસન અંગેના જુદા જુદા મંતવ્યો ધરાવતા હોઈ શકે છે; જો કે, જ્યારે જાહેર નાણાંના રક્ષણની વાત આવે છે, ત્યારે તેમની જવાબદારી સંયુક્ત હોય છે. PAC એ સંવાદ, સહયોગ, સર્વસંમતિ અને સામૂહિક જવાબદારી દ્વારા કાર્ય કરવું જોઈએ. તેનો ઉદ્દેશ્ય કોઈપણ વ્યક્તિ કે સરકારની ટીકા કરવાનો નથી, પરંતુ જાહેર ભંડોળનો દુરુપયોગ કે વેડફાટ ન થાય, અસંગતતાઓ અને લીકેજ અટકે અને કારોબારી જનતા પ્રત્યે જવાબદાર રહે તે સુનિશ્ચિત કરવાનો છે. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે નાગરિકોનો વિશ્વાસ એ લોકશાહી શાસનનો પાયો છે. જાહેર નાણાંનો દરેક રૂપિયો લોકોની આકાંક્ષાઓ અને યોગદાનનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે અને તેથી નાણાકીય ઔચિત્યના ઉચ્ચતમ ધોરણો સાથે ખર્ચવો જોઈએ.

• જાહેર ખર્ચનું મૂલ્યાંકન

લોકસભા અધ્યક્ષે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે જાહેર ખર્ચનું મૂલ્યાંકન માત્ર આંકડાઓ, ફાળવણીઓ અને ઉપયોગિતા પ્રમાણપત્રો સુધી સીમિત રહેવું જોઈએ નહીં. ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સના કિસ્સામાં, સમિતિઓએ, જ્યાં યોગ્ય હોય ત્યાં, પ્રોજેક્ટ સ્થાનોની મુલાકાત લેવી જોઈએ અને કામની ગુણવત્તા, તેનું સમયસર પૂરૂં થવું અને નિર્ધારિત ધોરણોનું પાલન તપાસવું જોઈએ. તેમણે કહ્યું કે આવું પ્રત્યક્ષ મૂલ્યાંકન એ સ્થાપિત કરવામાં મદદ કરશે કે ખર્ચવામાં આવેલા નાણાંના પરિણામે ઈચ્છિત ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ઊભું થયું છે કે નહીં અને જાહેર સંસાધનોનો અસરકારક ઉપયોગ થયો છે કે નહીં. તેવી જ રીતે, સામાજિક કલ્યાણ યોજનાઓના કિસ્સામાં, ખર્ચવામાં આવેલી રકમથી આગળ વધીને ખર્ચની વાસ્તવિક અસર તપાસવી આવશ્યક છે. તેમણે કહ્યું કે જાહેર ખર્ચનો અંતિમ ઉદ્દેશ્ય સામાજિક ભલું અને જાહેર કલ્યાણ હોવો જોઈએ.