દેશમાં જેન-ઝીની સંખ્યા કેટલી? શું તેઓ ચૂંટણી ઉપર પ્રભાવ પાડી શકશે? જાણો આંકડા
રિવોઈ ન્યૂઝ, 6 ઓગસ્ટ, 2026 – ભારતમાં જેન-ઝી (Gen-Z) એ પેઢી છે જેમની પાસેથી ભવિષ્યમાં દેશની દશા અને દિશા નક્કી કરવાની અપેક્ષા રાખવામાં આવી રહી છે. તાજેતરમાં જંતર-મંતર પર નીટ (NEET) પેપર લીક કેસના વિરોધ પ્રદર્શન દરમિયાન દુનિયાએ ભારતની જેન-ઝીને જોઈ અને તેમની તાકાતને સમજી. આવી જ રીતે અલગ-અલગ માંગણીઓ સાથે ઝારખંડમાં પણ વિદ્યાર્થીઓનું પ્રદર્શન ચાલુ છે, જ્યાં તમને તમામ જેન-ઝી પોતાના વિચારો રજૂ કરતા જોવા મળશે.
ભલે ઘણા લોકોને એવું લાગતું હોય કે 15થી 20 વર્ષના આ બાળકોને દેશ, દુનિયા અને સમાજ વિશે કોઈ જાણકારી નથી, પણ વાસ્તવમાં એવું નથી. દેશના મોટાભાગના યુવાનો દરેક મુદ્દા પર પોતાના વિચારો નિડરતાથી રજૂ કરી રહ્યા છે. આ જ કારણે વર્ષ 2029માં યોજાનારી કેટલીક વિધાનસભાની અને લોકસભાની ચૂંટણીમાં તેમની મોટી સંખ્યા જોવા મળવાની છે. તો ચાલો દેશમાં જેન-ઝીના આંકડા જાણી લઈએ.
વિશ્વની સૌથી મોટી યુવા પેઢીનું કેન્દ્ર બન્યું ભારત
સંયુક્ત રાષ્ટ્રના વર્લ્ડ પોપ્યુલેશન પ્રોસ્પેક્ટ 2026 રિપોર્ટના આંકડા દર્શાવે છે કે વૈશ્વિક સ્તરે 15થી 24 વર્ષના 60% યુવાનો માત્ર 10 મોટા દેશોમાં રહે છે. આ દેશોમાં ઇથોપિયા, નાઇજીરિયા, બ્રાઝિલ, ચીન, ઇન્ડોનેશિયા, મેક્સિકો, પાકિસ્તાન, બાંગ્લાદેશ, અમેરિકા અને ભારતનો સમાવેશ થાય છે. ત્યાં જ વર્લ્ડ પોપ્યુલેશન પ્રોસ્પેક્ટ 2024ના રિપોર્ટ અનુસાર વર્ષ 2026માં એકલા ભારતમાં 14 થી 29 વય જૂથના આશરે 40.7 કરોડ યુવાનો રહેતા હશે. આ સંખ્યા સમગ્ર વિશ્વમાં જેન-ઝી વસ્તીનો સૌથી મોટો આંકડો દર્શાવે છે. અન્ય દેશોની સરખામણીમાં જોઈએ તો ચીનમાં આ સંખ્યા 26.4 કરોડ, પાકિસ્તાનમાં 7.9 કરોડ અને નાઇજીરિયામાં 7.6 કરોડની આસપાસ નોંધાઈ છે.
2026માં દેશમાં કેટલા ટકા જેન-ઝી?
ભારતની વિશાળ કુલ વસ્તીને જોતાં યુવાનોની આ મોટી સંખ્યા સ્વાભાવિક લાગે છે, પરંતુ મતદાતા યાદીમાં તેમનું વજન નિર્ણાયક છે. ચૂંટણી પંચના આંકડા અને વસ્તીના અંદાજ મુજબ વર્ષ 2026 સુધીમાં દેશમાં 14-16 કરોડ જેન-ઝી મતદારો નોંધાઈ ચૂક્યા છે. આ પેઢીની સૌથી ખાસ વિશેષતા તેમની સ્વતંત્ર અને પરંપરાથી અલગ રાજકીય વિચારસરણી છે. આ પેઢી માહિતી અને સમાચારો માટે પરંપરાગત માધ્યમોને બદલે ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ અને સોશિયલ મીડિયા પર નિર્ભર રહે છે. આ જ કારણ છે કે જૂની ઢબની ચૂંટણી જાહેરાતોની તેમના પર ઓછી અસર પડે છે, જ્યારે વાસ્તવિક જમીની મુદ્દાઓ અને નિષ્પક્ષતા તેમના વોટ નક્કી કરવામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે.
કયા રાજ્યમાં કેટલા જેન-ઝી?
દેશના અલગ-અલગ રાજ્યોમાં યુવાનોનું આ પ્રમાણ અલગ-અલગ જોવા મળે છે. ભારતના વસ્તીગણતરી કમિશનરના આંકડા અનુસાર બિહાર આ મામલે સૌથી આગળ છે, જ્યાં કુલ વસ્તીનો 36.8% હિસ્સો જેન-ઝીનો છે. આ જ કારણ છે કે બિહારના રાજકારણમાં આ યુવા વર્ગની સીધી અસર સૌથી પહેલા અને સૌથી ઝડપી ગતિએ દેખાવાની શરૂ થઈ છે. બિહાર ઉપરાંત ઉત્તરપ્રદેશમાં 33.9% અને ઝારખંડમાં 33.8% જેન-ઝી વસ્તી છે. રાજસ્થાન, મધ્ય પ્રદેશ અને મહારાષ્ટ્રમાં પણ તેમની સંખ્યા સતત વધી રહી છે. આનાથી વિપરીત દક્ષિણ ભારતીય રાજ્યો જેવા કે કેરળમાં સૌથી ઓછી 22.2% અને તમિળનાડુમાં 22.6% જેન-ઝી વસ્તી નોંધાઈ છે.
2029ની સામાન્ય ચૂંટણીમાં મિલેનિયલ્સને પછાડશે નવી પેઢી
વર્ષ 2029ની લોકસભા ચૂંટણી દેશના ઇતિહાસમાં એક નવો માઇલસ્ટોન સાબિત થશે. અંદાજ છે કે 2029 સુધીમાં 18થી 32 વર્ષની વય ધરાવતા જેન-ઝીની કુલ વસ્તી લગભગ 38 કરોડ સુધી પહોંચી જશે, જેમાં આશરે 19.9 કરોડ યુવકો અને 18.1 કરોડ યુવતીઓ સામેલ હશે. આ સાથે જ આ વર્ગ મિલેનિયલ્સ—જેમની અંદાજિત વસ્તી 35.7 કરોડ હશે—તેમને પાછળ છોડીને દેશનો સૌથી મોટો પુખ્ત નાગરિક સમૂહ બની જશે. 2029માં દેશના કુલ વોટનો એક ખૂબ જ મોટો અને નિર્ણાયક હિસ્સો આ જ યુવા પેઢીની આંગળીની શાહીથી નક્કી થશે.
ભવિષ્યમાં મુદ્દા મહત્ત્વના હશે?
સંભાવના એવી છે કે આ ફેરફારની અસર માત્ર વોટના આંકડા સુધી સીમિત નહીં રહે. 2029માં આ જ જેન-ઝી વર્ગ દેશમાં ઉચ્ચ શિક્ષણ મેળવી રહેલા વિદ્યાર્થીઓ, પ્રથમ વખત મતદાન કરનારા નાગરિકો, નોકરીની શરૂઆત કરનારા યુવાનો અને નવા પરિવારોનો સૌથી મોટો પ્રતિનિધિ હશે. તેથી આવનારા સમયમાં રાજકીય પક્ષોના મુખ્ય મુદ્દાઓ પણ બદલાશે. હવે ચૂંટણી પ્રચાર માત્ર વાયદાઓ પર નહીં, પરંતુ પારદર્શી પરીક્ષા પ્રણાલી, આવાસ વ્યવસ્થા, રોજગારની સુરક્ષા, સ્વચ્છ પર્યાવરણ, ખર્ચ કરવાની ક્ષમતા અને શ્રેષ્ઠ શાસન જેવા મજબૂત વ્યવહારુ વિષયો પર કેન્દ્રિત થશે.
જેન-ઝી પાછળ જેન આલ્ફાની આહટ
જેન-ઝીની બિલકુલ પાછળ અતિ વિશાળ વસ્તી તૈયાર થઈ રહી છે, જેને ‘જેન આલ્ફા’ કહેવામાં આવે છે. જોકે 2029ની ચૂંટણીમાં આ પેઢીના મોટાભાગના સભ્યો 18 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના હોવાના કારણે વોટ આપવા માટે પાત્ર નહીં હોય, પરંતુ તેમની અંદાજિત વસ્તી 41.7 કરોડથી પણ વધુ હશે. આ આંકડો તેમને આવનારા સમયમાં ભારતનો અત્યાર સુધીનું સૌથી મોટું ગ્રુપ બનાવશે.
