નવી દિલ્હી, 29 ઓક્ટોબર 2026: ભારતની સૈન્ય તાકાતમાં વધુ એક મોર પિછું ઉમેરાવા જઈ રહ્યું છે. ભારતને રશિયા પાસેથી અત્યાધુનિક એસ-400 એર ડિફેન્સ સિસ્ટમનો પાંચમો અને આખરી સ્ક્વોડ્રન આગામી નવેમ્બર 2026માં મળી શકે છે. આ ડિલિવરી સાથે જ ભારત અને રશિયા વચ્ચે વર્ષ 2018માં પાંચ એસ-400 સ્ક્વોડ્રનની ખરીદી માટે થયેલા મહત્ત્વપૂર્ણ રક્ષણાત્મક કરારની તમામ ડિલિવરીઓ સત્તાવાર રીતે પૂર્ણ થઈ જશે. અગાઉ આ સમજૂતી હેઠળ ભારતે ચાર એસ-400 સ્ક્વોડ્રન સફળતાપૂર્વક મેળવી લીધા છે. જો કે, રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધના કારણે રશિયાની રક્ષણાત્મક ઉત્પાદન અને સપ્લાય ચેઈનને થયેલી અસરને લીધે છેલ્લા સ્ક્વોડ્રનની ડિલિવરીમાં થોડો વિલંબ થયો હતો.
S-400 એ રશિયામાં નિર્મિત વિશ્વની સૌથી અત્યાધુનિક લાંબા અંતરની એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ પૈકી એક છે. આ સિસ્ટમ દુશ્મનોના અત્યાધુનિક લડાકુ વિમાનો, ક્રૂઝ મિસાઇલો અને કેટલાક ખાસ પ્રકારની બેલિસ્ટિક મિસાઇલોને હવામાં જ તોડી પાડવાની અદ્ભુત ક્ષમતા ધરાવે છે. આ સિસ્ટમમાં અત્યાધુનિક રડાર, શક્તિશાળી મિસાઇલ લૉન્ચર્સ અને કમાન્ડ એન્ડ કંટ્રોલ સિસ્ટમનો સમાવેશ થાય છે.
ભારત જેવા વ્યૂહાત્મક દેશ માટે આ સિસ્ટમ અત્યંત આવશ્યક છે, કારણ કે તેનાથી પાકિસ્તાન અને ચીન જેવા પડોશી દેશો તરફથી આવતા સંભવિત હવાઈ જોખમો સામે દેશની સુરક્ષા અભેદ્ય બને છે. ભારતીય વાયુસેના પાસે હાલમાં જે ચાર એસ-400 સ્ક્વોડ્રન ઉપલબ્ધ છે, તેને દેશના અત્યંત સંવેદનશીલ અને વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્ત્વપૂર્ણ વિસ્તારોમાં તૈનાત કરવામાં આવ્યા છે.
-
શું દિલ્હી-NCRમાં તૈનાત થશે S-400?
સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, રશિયા પાસેથી મળનાર પાંચમા એસ-400 સ્ક્વોડ્રનને દેશની રાજધાની દિલ્હી-NCRની સુરક્ષા વ્યવસ્થાને વધુ લોખંડી બનાવવા માટે તૈનાત કરવામાં આવે તેવી પ્રબળ સંભાવના છે. જો કે, આ અંગે હજુ સુધી કોઈ સત્તાવાર પુષ્ટિ કરવામાં આવી નથી. નવેમ્બરમાં સિસ્ટમની ડિલિવરી મળ્યા બાદ પણ તેને તાત્કાલિક ધોરણે ઓપરેશનલ ગણી શકાય નહીં. આ માટે તમામ ઉપકરણોની ભૌતિક ડિલિવરી, તેનું ટેકનિકલ એકીકરણ અને અન્ય જરૂરી સૈન્ય તૈયારીઓ પૂર્ણ કરવી અનિવાર્ય રહેશે.
ભારત પોતાની લાંબા અંતરની એર ડિફેન્સ ક્ષમતાને ભવિષ્યમાં વધુ અજેય બનાવવા માટે દીર્ઘદ્રષ્ટિપૂર્વક કામ કરી રહ્યું છે. રક્ષા સૂત્રોના અહેવાલ મુજબ, માર્ચ 2026માં જ ‘ડિફેન્સ એક્વિઝિશન કાઉન્સિલ’ દ્વારા વધુ પાંચ વધારાના એસ-400 સ્ક્વોડ્રનની ખરીદી સાથે જોડાયેલા પ્રસ્તાવોને મંજૂરી આપવામાં આવી ચુકી છે. આ નવો પ્રસ્તાવ હાલના પાંચ સ્ક્વોડ્રનના જૂના કરાર કરતાં તદ્દન અલગ છે. જો આ વધારાના ડિફેન્સ સિસ્ટમની ખરીદીની પ્રક્રિયા આગળ વધશે, તો ભવિષ્યમાં ભારતની આકાશમાં સુરક્ષા કવચ વ્યવસ્થા વધુ મજબૂત બનશે. હાલ તો સૌની નજર આગામી નવેમ્બરમાં પાંચમા અને આખરી એસ-400 સ્ક્વોડ્રનની સંભવિત આગમન પર ટકેલી છે.
