હેમંત પરમાર દ્વારા
ભારતીય રાજકારણમાં આજકાલ એક નવી જ અને અનોખી હરિફાઈ જોવા મળી રહી છે “કોણ સૌથી વધુ અને સૌથી ઝડપથી માફી માંગે છે.” ચૂંટણી મંચ પરથી વિરોધીઓ પર ભયાનક આક્ષેપોના તીક્ષ્ણ તીર છોડવા, ભીડ પાસે તાળીઓ પડાવવી અને પછી કોર્ટના આંગણે પહોંચીને અત્યંત નમ્રતાપૂર્વક “ભૂલ થઈ ગઈ” કહીને સોરી લખી આપવું, એ હવે આપણા દિગ્ગજ નેતાઓની ફેવરિટ શૈલી બની ગઈ છે.
હજુ ગઈકાલે જ (૨૫ જૂન, ૨૦૨૬ના રોજ) મધ્યપ્રદેશ હાઈકોર્ટમાં રાહુલ ગાંધી સામે ચાલી રહેલો માનહાનિનો કેસ સત્તાવાર રીતે બંધ કરવામાં આવ્યો. કારણ? તેમણે કેન્દ્રીય મંત્રી શિવરાજસિંહ ચૌહાણના પુત્ર કાર્તિકેય સિંહ ચૌહાણની બાબતમાં લેખિતમાં ખેદ વ્યક્ત કર્યો કે ૨૦૧૮માં તેમના દ્વારા થયેલી ટિપ્પણી માત્ર એક ગેરસમજ અને ગૂંચવણનું પરિણામ હતી. આ ઘટનાએ ફરી એકવાર દેશભરમાં એ ચર્ચા જગાવી છે કે રાજકારણમાં ભાષણ આપતી વખતે નેતાઓ પોતાની જીભ પર કાબૂ કેમ નથી રાખી શકતા? શું સસ્તી લોકપ્રિયતા માટે પહેલા કાદવ ઉછાળવો અને પછી કાનૂની સકંજામાંથી બચવા માટે સોરી કાર્ડ રમી લેવું, એ જ આધુનિક રાજનીતિનું નવું મોડેલ છે?
આ “માફી એક્સપ્રેસ” ના બે સૌથી મોટા મુસાફરોના ટ્રેક રેકોર્ડ પર એક નજર કરીએ.
અરવિંદ કેજરીવાલ: સોરી એક્સપ્રેસના અસલી ડ્રાઈવર.
જ્યારે આમ આદમી પાર્ટી અને અરવિંદ કેજરીવાલ રાજકારણમાં આવ્યા ત્યારે તેમની પાસે કથિત ભ્રષ્ટાચારીઓની લાંબી યાદીઓ રહેતી હતી. પરંતુ ૨૦૧૮ સુધીમાં સ્થિતિ એવી સર્જાઈ કે દેશભરમાં તેમની સામે આશરે ૩૦ થી વધુ માનહાનિના કેસ પેન્ડિંગ થઈ ગયા. ત્યારે પક્ષે વકીલોની ફી અને કાનૂની લડાઈમાં સમય બગાડવાને બદલે એક જાદુઈ ફોર્મ્યુલા અપનાવી કે શા માટે લડવું? માફી માંગીને કેસનો અંત લાવો.
બિક્રમ સિંહ મજીઠિયા કેસ (માર્ચ ૨૦૧૮)
પંજાબની ચૂંટણીમાં મજીઠિયા પર ડ્રગ્સના આક્ષેપો કર્યા બાદ જ્યારે કાનૂની ગાળિયો કસાયો, ત્યારે કેજરીવાલે લેખિત પત્ર મોકલીને પોતાના આક્ષેપોને પાયાવિહોણા ગણાવ્યા અને બિનશરતી માફી માંગી લીધી.
નિતિન ગડકરી કેસ (માર્ચ ૨૦૧૮)
લોકસભા ચૂંટણી પહેલા ગડકરીને દેશના સૌથી ભ્રષ્ટ રાજકારણીઓની યાદીમાં મૂકનારા કેજરીવાલે બાદમાં પત્ર લખીને પોતાના અપ્રમાણિત નિવેદન બદલ ખેદ વ્યક્ત કરીને મામલો થાળે પાડ્યો.
સિબ્બલ પિતા-પુત્ર કેસ (માર્ચ ૨૦૧૮)
કપિલ સિબ્બલ અને અમિત સિબ્બલ પર વોડાફોન ટેક્સ કેસમાં હિતોના ટકરાવનો આરોપ લગાવ્યા બાદ જ્યારે કોર્ટ સુધી વાત પહોંચી, ત્યારે ત્યાં પણ લેખિત માફીપત્ર જ કામ આવ્યું.
અરુણ જેટલી કેસ (એપ્રિલ ૨૦૧૮)
તત્કાલીન નાણામંત્રી અરુણ જેટલીએ જ્યારે ૧૦ કરોડનો માનહાનિનો દાવો કર્યો, ત્યારે કેજરીવાલ અને તેમના સાથી નેતાઓએ સંયુક્ત પત્ર લખીને જેટલીના ચરણોમાં માફી ધરી દીધી.
વિડિયો રીટ્વીટ વિવાદ (ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૪)
વર્ષ ૨૦૧૮માં યુટ્યુબર ધ્રુવ રાઠીના એક વિવાદિત વીડિયોને રીટ્વીટ કરવા બદલ જ્યારે કોર્ટની નોટિસ આવી, ત્યારે પણ કેજરીવાલે સુપ્રીમ કોર્ટ સામે સ્વીકાર્યું કે તે મારી ભૂલ હતી.
જો તમામ આક્ષેપો છેલ્લે પાયાવિહોણા જ સાબિત થવાના હતા, તો પછી જનતા સામે આટલી મોટી ભ્રષ્ટાચાર વિરોધી લડાઈનો દાવો શા માટે કરવામાં આવ્યો હતો? શું આ જનતાની ભાવનાઓ સાથે રમત નથી?
રાહુલ ગાંધી: હું સાવરકર નથી પણ સોરી તો કહેવું જ પડશે.
રાહુલ ગાંધી ઘણીવાર જાહેર મંચ પરથી “હું માફી નહીં માંગુ” તેવા જોરદાર ડાયલોગ માટે પ્રશંસા મેળવવાનો પ્રયાસ કરે છે, પરંતુ ન્યાયતંત્રની કડકાઈ સામે તેમણે પણ અનેકવાર નમવું પડ્યું છે.
કાર્તિકેય સિંહ ચૌહાણ કેસ (જૂન ૨૦૨૬)
ગઈકાલે જ પનામા પેપર્સ લીક મામલે મધ્યપ્રદેશ હાઈકોર્ટમાં રાહુલ ગાંધી વતી લેખિતમાં ખેદ વ્યક્ત કરવામાં આવ્યો કે ૨૦૧૮ની સભામાં કાર્તિકેય ચૌહાણનું નામ ભૂલથી લેવાઈ ગયું હતું. કોર્ટે આ ખેદ સ્વીકારીને કેસ બંધ કર્યો છે.
ચોકીદાર ચોર હૈ અને સુપ્રીમ કોર્ટ (૨૦૧૯)
૨૦૧૯ની ચૂંટણીમાં પીએમ મોદી વિરુદ્ધ આ નારાનો પ્રચાર કરતી વખતે રાહુલ ગાંધીએ દાવો કર્યો હતો કે ખુદ સુપ્રીમ કોર્ટે પણ સ્વીકાર્યું છે કે “ચોકીદાર ચોર હૈ.” કોર્ટના તિરસ્કારની અરજી થતાં જ કોર્ટના કડક વલણ સામે રાહુલ ગાંધીએ સોગંદનામું રજૂ કરી બિનશરતી માફી માંગી લીધી હતી.
આરએસએસ વિવાદ (૨૦૧૪-૨૦૧૬):
“આરએસએસના લોકોએ મહાત્મા ગાંધીની હત્યા કરી” તેવા નિવેદન બાદ જ્યારે ટ્રાયલનો સામનો કરવાની નોબત આવી, ત્યારે રાહુલે કોર્ટમાં બચાવ કર્યો કે તેઓ આખી સંસ્થા પર નહીં, પરંતુ તેની સાથે જોડાયેલા ચોક્કસ વ્યક્તિઓ વિશે બોલ્યા હતા.
જો કે, તેમના ખાતામાં “મોદી સરનેમ” વાળો એક એવો કેસ પણ છે જેમાં તેમણે 2 વર્ષની સજા થઈ હતી, જો કે પછીથી સુપ્રીમ કોર્ટે સજા પર સ્ટે આપ્યો હતો.
નેતાઓની આ પહેલા આક્ષેપ કરો અને પછી માફી માગોની રમત જોઈને સામાન્ય નાગરિકના મનમાં કેટલાક વેધક સવાલો ઊભા થાય છે કે,
જો નેતાઓ પાસે કોઈ આક્ષેપ સાબિત કરવા માટે પાકા પુરાવા હોતા જ નથી, તો તેઓ જાહેર સભાઓમાં સામાન્ય જનતા સમક્ષ આટલા આત્મવિશ્વાસ સાથે જુઠ્ઠાણું કેમ પીરસે છે?
શું રાજકીય નેતાઓ માટે કાયદો માત્ર એક રમત બની ગયો છે, જ્યાં ચૂંટણી જીતવા માટે કોઈપણ હદ સુધી જઈ શકાય અને પછી કોર્ટમાં માફી પત્ર ધરીને કેસમાંથી બચી શકાય?
સામાન્ય માણસ જો કોઈ નિર્દોષ નાગરિક પર આ રીતે જાહેરમાં કાદવ ઉછાળે તો શું તેને આટલી જ સહેલાઈથી કોર્ટમાંથી માફી મળી જાય ખરી?
લોકશાહીમાં શબ્દોની ભારે કિંમત હોય છે, પણ હવે લાગે છે કે નેતાઓ માટે આ કિંમત માત્ર સોરી શબ્દ પૂરતી જ સીમિત રહી ગઈ છે. નેતાઓની આ માફી માંગવાની હરિફાઈમાં કાનૂની ગૂંચવણો ભલે ઉકેલાઈ જતી હોય, પરંતુ મતદારોના વિશ્વાસ અને નૈતિક મૂલ્યોની ચોક્કસપણે હાર થાય છે. હવે જોવાનું એ રહેશે કે ભવિષ્યમાં કયો નવો આક્ષેપ કઈ નવી માફીની સ્ક્રિપ્ટ તૈયાર કરે છે.
