શું જિમમાં વધુ પરસેવો પાડવાથી ચરબી વધારે ઓગળે છે? જાણો આ પાછળનું સત્ય

અવારનવાર જ્યારે આપણે જિમમાં કોઈને પરસેવાથી લથબથ જોઈએ છીએ અથવા તો ખુદ તડકામાં સખત મહેનત કરીએ છીએ, ત્યારે મનમાં એક જ વિચાર આવે છે કે ‘આજે તો જોરદાર ફેટ બર્ન થઈ છે!’ વજન ઘટાડવાની બાબતમાં આ એક એવો ભ્રમ એટલે કે મિથક છે જેના પર આપણામાંથી મોટાભાગના લોકો આંખો મીંચીને ભરોસો કરે છે. ઘણા લોકો તો ઝડપથી પાતળા થવાના ચક્કરમાં પંખો બંધ કરીને વર્કઆઉટ કરે છે અથવા તો પેટ પર પરસેવો લાવતો ‘સ્લિમિંગ બેલ્ટ’ બાંધીને ફરે છે. પરંતુ શું ખરેખર વધારે પરસેવો વહેવાડવાનો અર્થ વધારે ચરબી ઓગળવી એવો થાય છે? ચાલો જાણીએ આ પાછળનું અસલી વિજ્ઞાન.

• પરસેવો આવવો એ શરીરની ‘કૂલિંગ સિસ્ટમ’ છે, ફેટ બર્નિંગ પ્રોસેસ નહીં

સૌથી પહેલાં એ સમજવું ખૂબ જ જરૂરી છે કે આપણા શરીરમાંથી પરસેવો કેમ નીકળે છે. પરસેવો આવવો એ પ્રકૃતિ દ્વારા આપણા શરીરને આપવામાં આવેલી એક કુદરતી ‘કૂલિંગ સિસ્ટમ’છે. જ્યારે આપણે કોઈ ભારે કામ કરીએ છીએ, કસરત કરીએ છીએ અથવા ગરમ વાતાવરણમાં હોઈએ છીએ, ત્યારે આપણા શરીરનું આંતરિક તાપમાન વધવા લાગે છે. આ વધેલા તાપમાનને નિયંત્રિત કરવા માટે આપણી સ્વેદ ગ્રંથિઓ ત્વચા દ્વારા પાણીને બહાર ફેંકે છે. જ્યારે આ પાણી હવામાં ઉડી જાય છે, ત્યારે આપણા શરીરને અંદરથી ઠંડક મળે છે. એટલે કે, પરસેવાનું મુખ્ય કામ શરીરના તાપમાનને બેલેન્સ કરવાનું છે, ચરબીને પિગળાવવાનું નહીં.

• વજન મશીન પર દેખાતો ઘટાડો એ ફેટ નહીં, પણ ‘વોટર વેઇટ’ છે

જો તમે જિમમાં કલાકો સુધી પરસેવો વહાવ્યા બાદ તરત જ વજન કરવાના મશીન પર ઊભા રહેશો, તો તમારું વજન 500 ગ્રામથી લઈને 1 કિલોગ્રામ સુધી ઓછું જોવા મળી શકે છે. પરંતુ આ ઘટેલું વજન તમારી ચરબીનું નથી, તેને વિજ્ઞાનની ભાષામાં ‘વોટર વેઇટ’કહેવામાં આવે છે. પરસેવાના સ્વરૂપમાં તમારા શરીરમાંથી માત્ર પાણી અને કેટલાક જરૂરી મિનરલ્સ (જેવા કે સોડિયમ અને પોટેશિયમ) બહાર નીકળે છે. જેવો તમે વર્કઆઉટ પૂરો કરીને એક-બે ગ્લાસ પાણી કે જ્યુસ પીશો, કે તરત જ એ ઘટેલું વજન પાછું પોતાની જગ્યાએ આવી જશે.

• તો પછી શરીરમાંથી ફેટ (ચરબી) કેવી રીતે બર્ન થાય છે?

શરીરમાંથી ચરબી ઓછી થવાની પ્રક્રિયા સંપૂર્ણપણે કેમિકલ અને મેટાબોલિક (ચયાપચયની ક્રિયા) હોય છે. જ્યારે આપણે કોઈ પણ શારીરિક પ્રવૃત્તિ કે એક્સરસાઇઝ કરીએ છીએ, ત્યારે શરીરને ઊર્જાની જરૂર પડે છે. આ ઊર્જા મેળવવા માટે આપણું શરીર ફેટ સેલ્સ (ચરબીના કોષો) ને તોડીને તેને કેલરી અને એનર્જીમાં રૂપાંતરિત કરે છે. આ આખી પ્રક્રિયા દરમિયાન જે બાય-પ્રોડક્ટ્સ બને છે, તે કાર્બન ડાયોક્સાઇડ (ઉચ્છવાસ દ્વારા) અને પાણી (પેશાબ કે પરસેવા દ્વારા) ના રૂપમાં બહાર નીકળે છે.

• ઓછો પરસેવો એટલે ઓછો વર્કઆઉટ, એ ધારણા તદ્દન ખોટી

દરેક વ્યક્તિના શરીરની રચના અલગ-અલગ હોય છે. કેટલાક લોકોને ખૂબ ઓછી મહેનતમાં પણ ઘણો પરસેવો વળે છે, જ્યારે કેટલાક લોકો ભારે વજન ઉપાડ્યા પછી પણ વધારે પરસેવાથી ભીના થતા નથી. પરસેવો આવવો એ મુખ્યત્વે તમારી આસપાસનું તાપમાન અને હવામાં ભેજનું પ્રમાણ કેટલું છે, તમારા શરીરમાં સ્વેદ ગ્રંથિની સંખ્યા કેટલી છે તેમજ તમારા જિનેટિક્સ કેવા છે, તેના ઉપર આધાર રાખે છે. તેથી, જો તમને વર્કઆઉટ દરમિયાન ઓછો પરસેવો આવી રહ્યો હોય, તો તેનો અર્થ એ બિલકુલ નથી કે તમારી કેલરી બર્ન નથી થઈ રહી.

• પરસેવો કાઢવાના ચક્કરમાં આ જીવલેણ ભૂલો ક્યારેય ન કરશો

ઝડપથી વજન ઉતારવા માટે જાણીજોઈને શરીરને પરસેવો લાવવા મજબૂર કરવું સ્વાસ્થ્ય માટે અત્યંત જોખમી સાબિત થઈ શકે છે. શરીરમાંથી વધુ પડતું પાણી બહાર નીકળી જવાને કારણે ચક્કર આવવા, અતિશય નબળાઈ લાગવી અને અસહ્ય માથાનો દુખાવો જેવી સમસ્યાઓ થઈ શકે છે. ઘણા લોકો પેટના ભાગે પ્લાસ્ટિક અથવા સ્લિમિંગ બેલ્ટ બાંધીને દોડે છે. આનાથી માત્ર એ ચોક્કસ ભાગનું તાપમાન આર્ટિફિશિયલી વધી જાય છે અને ત્વચા પર ઇન્ફેક્શન કે રૅશેસ થઈ શકે છે, પરંતુ ત્યાંની ચરબી સહેજ પણ ઓગળતી નથી.