શ્રીહરિકોટા, 5 ઑક્ટોબર, 2026 – indigenous navigation satellite NVS-03 ભારતીય અંતરિક્ષ અનુસંધાન સંગઠન (ISRO) એ જીએસએલવી-એફ૧૮ (GSLV-F18) મિશન દ્વારા આગામી પેઢીના નેવિગેશન સેટેલાઇટ એનવીએસ-૦૩ (NVS-03) નું સફળ પ્રક્ષેપણ કરીને અવકાશ ક્ષેત્રે વધુ એક ઐતિહાસિક સિદ્ધિ હાંસલ કરી છે. આ સફળતા ભારતીય પ્રાદેશિક નેવિગેશન સિસ્ટમ ‘નાવિક’ (NavIC) ને વધુ મજબૂત અને સ્વનિર્ભર બનાવશે.
આ ઐતિહાસિક મિશનની સફળતા પર યુ. આર. રાવ સેટેલાઇટ સેન્ટર (URSC) ના ડાયરેક્ટર ડી.કે. સિંહે સ્વદેશી ટેકનોલોજીના વ્યૂહાત્મક મહત્ત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું હતું કે આ ઉપગ્રહ ભારતની સાર્વભૌમત્વ અને દેશના મહત્ત્વપૂર્ણ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની સુરક્ષા માટે ખૂબ જ મહત્ત્વપૂર્ણ સાબિત થશે.
સચોટ સ્વદેશી એટોમિક ક્લોકની તાકાત
પ્રક્ષેપણ બાદ ઉપગ્રહની તકનીકી વિશેષતાઓ અંગે માહિતી આપતાં ડાયરેક્ટર ડી.કે. સિંહે જણાવ્યું હતું કે, “NVS-03 ને યુ.આર. રાવ સેટેલાઇટ સેન્ટરના નેતૃત્વમાં ઇસરોના વિવિધ કેન્દ્રોના સહયોગથી તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે. આ ઉપગ્રહ આધુનિક નેવિગેશન ટ્રાન્સમીટરથી સજ્જ છે જે એલ-બેન્ડ (L-band) અને એસ-બેન્ડ (S-band)માં સિગ્નલ પ્રસારિત કરે છે. તેની મદદથી સામાન્ય નેવિગેશન રીસીવરનો ઉપયોગ કરીને લોકો પોતાની ચોક્કસ ભૌગોલિક સ્થિતિ જાણી શકશે.”
આ પણ વાંચોઃ ISROના ડૉ. દેવદાસ મેનન સતત બીજા વર્ષે વિશ્વના ટોચના 2% વૈજ્ઞાનિકોની યાદીમાં સામેલ
આ શ્રેણીની સૌથી મોટી તકનીકી સફળતાનો ઉલ્લેખ કરતા ડી.કે. સિંહે કહ્યું, “આ શ્રેણીના છેલ્લા ત્રણ ઉપગ્રહોની મુખ્ય વિશેષતા આપણી સ્વદેશી રીતે વિકસાવવામાં આવેલી એટોમિક ક્લોક (પરમાણુ ઘડિયાળ) છે. એટોમિક ક્લોક કોઈપણ નેવિગેશન સિસ્ટમનું હૃદય હોય છે, અને આપણી આ સ્વદેશી ટેકનોલોજી નેનોસેકન્ડના સ્તર સુધી ચોક્કસ સમય જણાવવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.”
#WATCH | Sriharikota, Andhra Pradesh: On the successful launch of GSLV-F18/NVS-03 mission, Director of U. R. Rao Satellite Centre (URSC), Dinesh Kumar Singh, says, “NVS-03, which was launched today, was built under the leadership of URSC with the participation of many other centres…it is equipped with navigation transmitters that broadcast signals in the L-band and S-band, allowing users to determine their precise position using a navigation receiver…a key highlight of the last three satellites in this series is our in-house developed atomic clock, which serves as the heart of any navigation system and provides time accuracy down to the nanosecond level….developing indigenous capability serves two vital purposes. First, it gives us a sovereign navigation system. External navigation systems can always distort time signals and disrupt local receivers. By relying on our own sovereign system, we guarantee that critical national assets—such as our power grids and telecommunication networks, which require ultra-precise timing—stay synchronised to our own secure infrastructure.”
— ANI (@ANI) October 30, 2026
વિદેશી નિર્ભરતાનો અંત, દેશનું ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર રહેશે સુરક્ષિત
ડી.કે. સિંહે વિદેશી નેવિગેશન સિસ્ટમનાં જોખમો સામે ચેતવણી આપતા ભારતની સ્વનિર્ભરતા પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું હતું કે, “સ્વદેશી ક્ષમતા વિકસાવવાથી આપણા બે અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ ઉદ્દેશ્યો પૂરા થાય છે. પ્રથમ, તે આપણને સાર્વભૌમ નેવિગેશન સિસ્ટમ પ્રદાન કરે છે. જો આપણે વિદેશી નેવિગેશન સિસ્ટમ્સ પર નિર્ભર રહીએ તો તેઓ ગમે ત્યારે સમયના સિગ્નલોમાં ખલેલ ઊભી કરી શકે છે, જેનાથી આપણા સ્થાનિક રીસીવરો ખોરવાઈ શકે છે.”
તેમણે વધુમાં ઉમેર્યું, “આપણી આ પોતાની સાર્વભૌમ સિસ્ટમ પર ભરોસો રાખીને, આપણે એ ગેરંટી આપી શકીએ છીએ કે પાવર ગ્રીડ અને ટેલિકોમ્યુનિકેશન નેટવર્ક જેવી આપણી અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ રાષ્ટ્રીય સંપત્તિઓને સચોટ ટાઇમિંગ સિંક્રોનાઇઝેશનની જરૂર હોય છે જેથી તે હંમેશા આપણા પોતાના સુરક્ષિત ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સાથે જોડાયેલી રહે એ જરૂરી છે.”
આ પણ વાંચોઃ અમદાવાદથી ભારતના સેટેલાઇટ મિશનના સુકાન સુધી: દિનેશ કુમાર સિંહ URSC બેંગલુરુના ડિરેક્ટર તરીકે નિમાયા
નાવિક (NavIC)થી વધશે ભારતની તાકાત
એનવીએસ-૦૩ના સફળ પ્રક્ષેપણથી ભારતને જીપીએસ (GPS) જેવા વિદેશી નેટવર્ક પર નિર્ભર રહેવું નહીં પડે. સ્વદેશી એટોમિક ક્લોક અને આધુનિક સિગ્નલોની મદદથી હવે ભારતીય મુખ્ય ભૂમિ અને સરહદોની પેલે પાર સુધી નેવિગેશન સેવાઓ વધુ સચોટ બનશે. તેનો સીધો લાભ દેશના નાગરિકોના સ્માર્ટફોન નેવિગેશન, નાગરિક ઉડ્ડયન, આપત્તિ વ્યવસ્થાપન અને ભારતીય સશસ્ત્ર દળોને મળશે.
 એ જીએસએલવી-એફ૧૮ (GSLV-F18) મિશન દ્વારા આગામી પેઢીના નેવિગેશન સેટેલાઇટ એનવીએસ-૦૩){kind=link}