મોટાભાગના ભારતીયોની થાળીમાં પ્રોટીનને ત્યારે જ મહત્ત્વ આપવામાં આવે છે જ્યારે વજન ઘટાડવું હોય કે મસ્કલ્સ ટોન કરવા હોય, પરંતુ વાસ્તવિકતા એ છે કે શરીરમાં આ પોષક તત્ત્વની જરૂરિયાત તેના કરતા ઘણી વધારે છે. પ્રોટીનની માત્રા અંગે લોકોમાં ઘણી ગૂંચવણ જોવા મળે છે. એ સમજવું જરૂરી છે કે પ્રોટીનના ગ્રામનો અર્થ કોઈપણ ખોરાકમાં રહેલા પ્રોટીનની માત્રાથી છે, ન કે તે ખોરાકના કુલ વજનથી.
-
પ્રોટીનની જરૂર કેમ પડે છે?
ન્યૂટ્રિશનિસ્ટના જણાવ્યા અનુસાર, પ્રોટીનનું કામ ફક્ત બોડી મસ્કલ્સ બનાવવા પૂરતું મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે મસ્કલ્સ રિપેર કરવા, રોગપ્રતિકારક શક્તિ (ઇમ્યુનિટી), હોર્મોન્સ, એન્ઝાઇમ્સ અને ઓવરઓલ ગ્રોથમાં મહત્ત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. બાળપણમાં વિકાસ માટે, ટીનેજર્સમાં પ્યુબર્ટી દરમિયાન મસ્કલ્સ અને પેશીઓના વિકાસ માટે તથા વયસ્કોમાં બોડી રિપેરિંગ માટે પ્રોટીનની આવશ્યકતા રહે છે。
-
ઉંમરના હિસાબે પ્રોટીનની જરૂરિયાત
સ્વસ્થ વયસ્કો માટે: સામાન્ય રીતે દરરોજના શરીરના વજનના પ્રતિ કિલોગ્રામ દીઠ ઓછામાં ઓછું 0.8 ગ્રામ પ્રોટીન ઇન્ટેક લેવો જોઈએ. ઉદાહરણ તરીકે, જો કોઈ પુખ્ત વયની વ્યક્તિનું વજન 60 કિલો હોય, તો તેને દરરોજ અંદાજે 48 ગ્રામ પ્રોટીનની જરૂર પડે છે.
વૃદ્ધો માટે: ઉંમર વધવાને કારણે મસ્કલ્સ લોસ થવા લાગે છે, તેથી તેમને પ્રતિ કિલોગ્રામ વજન દીઠ 1 થી 1.2 ગ્રામ પ્રોટીનની જરૂર પડી શકે છે (જો કે આ માટે કિડનીનું ફંક્શન અને સ્વાસ્થ્ય તપાસવું જરૂરી છે).
સગર્ભા અને સ્તનપાન કરાવતી માતાઓ માટે: આ અવસ્થામાં પ્રોટીનની જરૂરિયાત વધીને અંદાજે ૭૧ ગ્રામ સુધીની હોઈ શકે છે.
-
પ્રોટીનની માત્રા કેવી રીતે નક્કી કરવી?
ન્યૂટ્રિશનિસ્ટના મતે, પ્રોટીનની જરૂરિયાત માત્ર ઉંમરના આધારે નક્કી થતી નથી, પરંતુ શરીરનું વજન, દૈનિક શારીરિક પ્રવૃત્તિઓ, સ્વાસ્થ્યની સ્થિતિ અને જીવનશૈલી પણ માયને રાખે છે. જે લોકો નિયમિત કસરત કે સ્ટ્રેન્થ ટ્રેનિંગ કરે છે તેમને સામાન્ય કરતાં વધુ પ્રોટીનની જરૂર પડે છે. આ માટે મોંઘા સપ્લીમેન્ટ્સ લેવા ફરજિયાત નથી, પરંતુ પ્રોટીનયુક્ત ખોરાકને થાળીમાં સામેલ કરવો પૂરતો છે.
-
પ્રોટીનના શ્રેષ્ઠ સ્ત્રોતો
દાળ, રાજમા, છોલે ચણા, પનીર, દહીં અને દૂધ
પ્રોટીનને માત્ર એક જ મીલ (ભોજન)માં પૂરું ન કરવું જોઈએ, પરંતુ તેને નાસ્તાથી લઈને લંચ અને ડિનરમાં વહેંચી લેવું જોઈએ. જેનાથી તે યોગ્ય રીતે પચે છે અને શરીરને તેનો પૂરો લાભ મળે છે.
